Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Selo Bistrica

Со создавањето на Велешката нахија, градот Велес станал единствена градска околу која гравитирале повеќе селски населби, чиј број варирал од 70 до 120, во зависност од околностите пред се од механичкиот прилив и одлив на населението, но и од болестите, честите напади на арамии, пљачкаши, војни итн.

Во османлиските пописи се повеќепати се запишани извесен број мезри поточно населби кои привремено настанувале, егзистирале и исчезнувале од пописните ,,дефтери“. Ова се должи пред се на фактот дека многу често номадите сточари, наречени јуруци, минувале и се задржувале пократко или подолго во овие краишта со својата стока.

Разгледувајќи ги пописите на Отоманското царство најдов податоци дека во 1445 година во Велешката нахија се воделе 9 мезри, како дел од попис во 1467/8 година кој се смета за непотполн, кога имало 21 , во 1481година биле 22 , а во 1528 година имала 14 мезри.

Да дадам некои податоци за овие населби , кои ги пронајдов во пописите:

- Канара Кајаси, постои месност Канари југоисточно од село Сујаклари и веројатно се работи за привремена јуручка населба. Преводот на името означува кланична карпа, па веројатно тоа било место каде се колел добиток.
- Караслар Јурду, се наоѓа североисточно од селата Каласлари, Сујаклари и Иванковци. Регистрирана е во 15 век и била јуручка населба.
- Кујуџик, Којуџик, Пинари што означува чешма, извор, бунар. Се води само во 15 век кај селата Сујаклари и Килиса Дереси.
- Мала Река, во пописите од 15 век се води кај село Јасеново. Постои истоимена река, која тече и низ село Смиловци, што значи дека тука некаде треба да се лоцира и ова населба.
- Писан Камен, точната локација би била помеѓу селата Житолуп и Попадија. И кај село Мамутчево постои истоимена област, но и кај село Бегниште – Кавадаречко. Сепак, овие локации се многу далеку од Велешката нахија.
- Рудилово, постои месност кај село Бањица.
- Спас, кај село Сопот постои месност и црква Свети Спас, каде постојат урнатини и гробишта. Зошто исчезнала ова мезра не се знае, ниту е запишано.
- Бесна Баба, се наоѓала веројатно кај село Витановци (Витанци), а подоцна се јавува и кај село Бусилци. Кај село Степанци постои и истоимен планински врв.
- Витовци, ова населба се лоцира кај селото Долни Раковец, а покасно се води како село Витанци.
- Белештевица, се наоѓала на ридот Гро(х)от,кај месноста Црквиште, источно од денешното село. Постои запис за мезра во 16 век.
- Владоровица (Владоресица) на локација кај село Грнчиште.
- Демирџи Пинари, се наоѓала во близина на друго исчезнато село Килиса Дереси. Двете села веројатно биле јуручки населби од 15 век.
- Златар, се појавува на попис во 16 век кај село Витанци (Витовци, Витановци) во близина на реката Тополница поточно Тополка.
- Извор, кај село Подлес , веројатно изградено во близина на некој извор.
- Долно Јованковци, постои и Горно Иванковци (денешно Иванковци, Иванковце). Можеби се работи за едно исто село, но поради грешка на попишувачите се водат како две различни села. Еднаш е запишано како Долно Јованковци, а подоцна евиденцијата се префрла на име Горно Јованковци, денешно село Иванковци. Едно време селото било целосно потурчено и имало четири маала: горно, долно, средно и карши маало. Иако потурчени, селаните го задржале христијанството, благодарејќи му пред се на некој богат човек Јован. Поради него турците, денешно село Иванковци го именувале и како Јованово село или Јуванли.
- Лесковица, се наоѓала кај село Тројаци и треба да се бара во месноста Леска, југозападно од селото, каде се најдени и остатоци од населба.
- Рудилово, кај село Бањица постои месност во близина на друго изчезнато село Долно Костовиште. Истовремено, северозападно од село `Рлевци постои месност Гоставуша , чие име асоцира на Костовиште.
- Топлица, во пописот од 1467/8 година покрај мезрата егзистира и село Топлица. Во неколку пописи егзистираат и двете села.
- Убого или Убоо, во 15 век регистрирана мезра кај село Мелница.
- Урошевица, во 15 век регистрирана мезра кај исчезнатото село Припор. Подоцна се јавува под името Приковци.
- Црници, регистрирано само во списите од 15 век. Во велешко две исчезнати села го носат истото име. Едното било веројатно на 2 км. југоситочно од село Чашка, основано е од неколку фамилии од родот Крушаровци, кои го нарекле Црници.
Ова се само дел од населбите кои се појавувале и исчезнувале во Велешката нахија. Според пописите од 1445 година имало 59 села, во 1467/8 година 90 и во 1481/2 година 97 села.

selskakukaAzot

Селска куќа во Азот

Значи, започнувајќи од османлискиот период на овие територии, некои населби биле разурнати ,други расселени, а се формирале и нови. Некои новоформирани села биле изградени на темелите на постари христијански населби, за што сведочат и наодите во нивна непосредна околина, каде се среќаваат стари урнатини од куќи, цркви, гробови и организирани фортификации , патишта и други објекти.

Многу населени места добиле турски, но се јавуваат и населби со чисто христијански имиња.

Има случаи кога жителите на повеќе блиски села се запишувале заедно, најчесто под име на најголемото или стратешки најважното село. Ќе го споменеме село Градско кое до 16 век се водело под името Грачаница, имало малку жители кои се попишувале со оние на село Логанци познато и како Лугунци, Даганџилер или Доганџијан. Подоцна Грачаница се јавува и како Храшница (Чрешница) и е истото село кое е погрешно запишано. Истото се случувало со село Калуѓерица, кое истовремено се јавува и како Калојере.

Некои села пак често го менувале името. Во пописот од 1568/9 година постои село Кобиља глава, а потоа се води под името Двориште, за подоцна да биде запишано како Извориште. Ова село се наоѓало во близина на Долно Врановци, подоцна кај месноста Двориште, па во Извориште, по што го менува името.

Постојат села со богата миграциона историја. Имено, село Чеплес се водело како султански хас , во близина на село Нежилово. Низ него течела Чеплеска река. Се верувало дека селото постоело поодамна и дека неговите жители се населиле во време на прогонот на Богомилите. Имено, селото на првиот попис имало 28 жители од кои само 4 постари жени, а деца немало.Селото се јавува во пописот од 1481/2 година како Чеплес ( подоцна Чеплеш и Чепкес ). Поради некоја непозната причина селото се иселило кај село Стари Град и го добило името Ново Село.

seloVladilovci fin

Село Владиловци

Да резирамираме. Вкупниот берој на селско население не бил во склад со густината на населбите. Според пописот од 1455 година бројот на населението во селата бил 7000 (ова се смета за некомплетен попис), во 1467/8 година бројот на жители изнесувал 11.000, во 1481/2 година бројката изнесува 14.000 жители ( од кои 720 лица биле муслимани ).

Демографска експлозија се случила во 1519 година кога се попишани 21.000 жители ,а во 1544/5 година се пребројани 23.000 лица. Во 1551/3 година според исплатениот арач во Велешката нахија имало околу 30.000 луѓе кои живееле на село.

Ова експанзија настанала преку механички прилив на турско население од Мала Азија , па дошло до формирање на многу нови селски населби, чисто со турско население , пред се на левата страна на реката Вардар.

Имало случаи, како со селата Смиловци , Владиловци и Јасеново , каде поради чума комплетното население изумрело. Но, централната власт механички населила по 15 фамилии за да не згаснат овие села.

Целото селско население, без разлика на етничката припадност се именувало како ,,раја“. Се занимавало со земјоделие, освен одредени занаетчии или луѓе ангажирани од власта како : дервенџии, соколари , војнуци.

Во пописот од 1445 година во 32 велешки села се попишани христијански свештеници поточно попови. Според пописот од 1568/9 година бројот на свештениците во 38 села се покачилна на 62.

Рекорден број на свештени лица живееле во селата Мартолци 6, а по 3 попа имало во селата Нежилово, Извор, Мокрени и Теово. Во село Богомила имало 4 свештеници. Во пописот од 1481/2 година во село Горно Иванковци бил регистриран Митрополит Пејо, а селски старешина бил поп Дане. Ова ја потврдува можноста во Велешката нахија за цело време на османлиското владеење да опстојувал Митрополит, односно Епископ.
Било развиено монаштвото, па во 1445 година се запишани по еден калуѓер во селата Капиново, Мокрени и Никодим. Во 1544 година тројца монаси се јавуваат во ело Гавран, а по еден во селата Црквино и Фариш.

Во селата со исламско население служеле имами. Во 1567/8 година во пописот имами имало во селата Комарлар, Угурлу, Обаси ,Чалшлари Хисар Бејлу. Во село Горно Оризари (Челтукчијан ) се наведува дека имало џамија и дури 4 свештени лица.

Од занаетите во велешките села најбројни биле ковачите. Во пописот од 1544/5 година се регистрирани 21 ковачи. Поретки биле терзиите, коларите, сарачи, калајџии, грнчари, ќурчии , ткајачи, железари. Со мали исклучоци ова биле фамилијарни занаети кои се пренесувале во фамилијата од колено на колено.

Животот во селата бил тежок, пред се поради пљачките, насилствата, болестите и немаштијата. Сепак, селското население имало предност поради производството на храна , а покрај земјоделието се одгледувала и ситна и крупна стока.

Редовно се изнесувала стока на пазарот во Велес, се продавала и се купувале разни занаетчиски стоки. Може да се каже дека велешките села биле добри произведувачи на храна и го хранеле градот, а повеќе земјоделски производи како тутун, афион, јачмен, ориз, житни култури, се продавале и во другите стопански центри Македонија.

Пишува : Љупчо Данов

Поврзани вести

web banner 300x250 Sinalco Duma

banerknigovodstvo

E baner

Најново

 
   
   
   
   

Швајцарската мултинационална компанија активна во областа на фармацијата и производство на медицински помагала РОНТИС, заради зголемување на својот постоечки капацитет во фабриката во Велес, има потреба да вработи:

20 (дваесет) Оператори во производство

Кандидатите треба да ги поседуваат следните квалификации:

  • ССС
  • Со или без работно искуство

ДПТ РОНТИС ДООЕЛ Велес ги охрабрува сите заинтересирани кандидати  да аплицираат, без разлика на нивната полова, верска или национална припадност.

Доколку сте заинтересирани, Ве молиме пратете ја Вашата биографија (CV) со фотографија на hrmk@rontis.com  или на адреса:                                  ДПТ РОНТИС ДООЕЛ   с. Долно Оризари бб, Велес 1400 (со назнака за Оператор ), најдоцна до 30/10/2019 година.

Швајцарската мултинационална компанија активна во областа на фармацијата и производство на медицински помагала РОНТИС, заради зголемување на својот постоечки капацитет во фабриката во Велес, има потреба да вработи:

20 (дваесет) Оператори во производство

Кандидатите треба да ги поседуваат следните квалификации:

  • ССС
  • Со или без работно искуство

ДПТ РОНТИС ДООЕЛ Велес ги охрабрува сите заинтересирани кандидати  да аплицираат, без разлика на нивната полова, верска или национална припадност.

Доколку сте заинтересирани, Ве молиме пратете ја Вашата биографија (CV) со фотографија на hrmk@rontis.com  или на адреса:                                  ДПТ РОНТИС ДООЕЛ   с. Долно Оризари бб, Велес 1400 (со назнака за Оператор ), најдоцна до 30/10/2019 година.